غربالگری پیش از بارداری به مجموعه تستها و بررسیهای آزمایشگاهی و سونوگرافی و همچنین بررسیهای ژنتیکی که پزشکان انجام میدهند، تا ریسکهای مربوط به دوران بارداری کاهش یابد، گفته می شود. در غربالگری پیش از بارداری پزشک متخصص سعی میکند با بررسی سوابق پزشکی و ژنتیکی زوجی که قصد بارداری دارند، خطرات دوران بارداری را پیشبینی و دفع کند و اقدامات لازم برای بارداری موفق و سالم را انجام دهد. حتی اگر جز زوجینی هستید که پیشتر نیز بارداری یا بارداریهای موفقی را پشتسر گذاشتهاند، بازهم برای بارداری مجدد، باید برای این غربالگری اقدام نمایید تا پزشک اطمینان حاصل کند که آمادگی لازم برای بارداری موفق را دارید و خطر جدی مادر و جنین را تهدید نخواهد کرد.
غربالگری پیش از بارداری چیست و به چه دلیل انجام می شود؟
غربالگری پیش از بارداری یکی از مهمترین مراحلی است که برای اطمینان از موفقیتآمیز بودن بارداری خود میتوانید انجام دهید و برای بررسی ریسک بیماریهای ژنتیکی جنین بسیار کارآمد واقع میشود. البته آزمایشها، تستها و بررسیهای صورتگرفته در غربالگری پیش از بارداری تنها محدود به بررسی بیماریهای خانوادگی و ژنتیکی پدر و مادر (مثل کمخونی داسی شکل، تالاسمی و…) نیست؛ بلکه غربالگری پیش از بارداری با هدف کلی “بررسی آمادگی والدین برای بارداری موفق” انجام میشود و طیف وسیعی از تستها و اقدامات آزمایشگاهی و پزشکی را شامل میشود.
غربالگری پیش از بارداری نقش بسیار موثری را در بررسی احتمال بروز بیماریهای گوناگون در جنین ایفا میکند و حتی در مواردی میتواند هشدار خوبی برای والدین باشد تا اگر احتمال نقصهای ژنتیکی و بیماریهای جنین بالاست، برای بارداری اقدام نکنند. چراکه درصورت تولد فرزند ناقص، چالشهای روحی و جسمی خانواده و همچنین هزینههای پیگیری درمان بسیار بالا خواهد بود. همچنین در مواردی که بیماری جدی جنین را تهدید نخواهد کرد، غربالگری پیش از بارداری کمک میکند مادر و جنین بارداری آسان و سالمی را سپری کنند و عوارض و مشکلات مادر برای طی کردن این ۹ ماه، کاهش یابد.
انواع غربالگری های پیش از بارداری چیست؟
بعضی از آزمایشات و معاینات قبل از بارداری عبارتند از:
1-تستهای غربالگری مقاربتی:
حتی اگر هیچ یک از علائم مرتبط با بیماریهای مقاربتی را تجربه نمیکنید اما رابطه جنسی خطرناک و محافظت نشدهای داشتهاید، باید این تست را انجام دهید تا احتمال بیماریهایی همچون هپاتیت B، ایدز، سیفلیس و کلامیدیا و زگیل تناسلی مورد بررسی قرار گیرد. توجه داشته باشید که عدم پیگیریهای لازم برای تشخیص و کنترل کلامیدیا و سیفلیس در مادر، میتواند احتمال سقط جنین را افزایش داده و قبل یا در هنگام زایمان، باعث ابتلای کودک نیز بشود.
2- تست پاپ اسمیر یا غربالگری دهانه رحم:
از دیگر تستهای لازم و ضروری برای غربالگری دهانه رحم، تست پاپ اسمیر است که پیش از بارداری انجام میشود؛ توجه داشته باشید که در دوران بارداری معمولا انجام این تست توصیه نمیشود چراکه در این دوران تغییرات طبیعی در دهانه رحم ایجاد میشوند که تفسیر نتایج را پیچیدهتر میکنند.
3-آزمایش خون:
بانویی که قصد باردار شدت دارد، باید از لحاظ ابتلا به کمخونی شدید نیز بررسی شود تا اگر نیاز است در طول بارداری مکمل آهن بیشتری را مصرف کند. همچنین برخی از بیماریهای ژنتیکی مثل کمخونی سلول خونی داسی شکل، تالاسمی و… از طریق آزمایش خون مادر قابل بررسی هستند و از این طریق احتمال انتقال آن به جنین را راحتتر مورد سنجش قرار میدهند. توجه کنید که در بسیاری از تستهای ژنتیکی در ابتدا لازم است تنها خانم اقدام به انجام تست کند و اگر برای بیماری ژنتیکی خاصی ناقل بود، آقا نیز تست ژنتیکی دهد.
4-تستهای هورمونی:
هورمونهای جنسی و تولیدمثلی فاکتورهای دیگری هستند که سلامت دستگاه تولیدمثل خانم و آقا را تعیین میکنند. هورمونهای LH, FSH, ESTRADIOL, Testosterone, progesterone, prolactin و… از جمله فاکتورهایی هستند که در تستهای هورمونی غربالگری پیش از بارداری مورد بررسی قرار میگیرند. بهعنوان مثال میزان طبیعی هورمون FSH در زنان، عملکرد سالم و طبیعی تخمدان و در مردان، عملکرد مناسب بیضهها در ساخت اسپرمها را نشان میدهد و میزان غیرطبیعی آن در زنان، به نارسایی تخمدان، و در مردان، به نارسایی بیضهها میانجامد. و یا بهعنوان مثال میزان غیرطبیعی و ناکافی LH نشان میدهد که فرآیند تخمکگذاری بهطور صحیح انجام نشده و یا تعادل کافی در هورمونهای بدن وجود ندارد.
5-تست قند خون و اندازه گیری فشار خون:
خصوصا برای بانوان مبتلا به فشار خون بالا و قند خون، لازم و ضروری است که پیش از بارداری این تست را انجام دهند و برای بانوانی که مبتلا به دیابت نوع ۱ یا ۲ هستند، ۳ تا ۴ ماه پیش از بارداری انجام این تست بسیار مفید و موثر واقع میشود و میتواند از سقط و ابتلای جنين به دیابت، پیشگیری کند.
6- عکسبرداری رحم و تخمدان
سونوگرافی شکمی و سونوگرافی واژینال برای بررسی رحم و تخمدان انجام می شود. بعضی از بیماری های زنان مانند فیبروم رحم، سندرم تخمدان پلی کیستیک می توانند مانع از باردار شدن شوند و یا اینکه در دوران بارداری عوارضی را به همراه داشته باشند.
بهترین زمان برای انجام غربالگری پیش از بارداری
سوال بسیاری از بانوان برای انجام غربالگری پیش از بارداری این است که چه زمانی باید برای غربالگری پیش از بارداری اقدام کنیم؟ درواقع پاسخ به این سوال بسیار ساده است؛ شما میتوانید از حتی یک سال قبل از زمانی که میخواهید بارداری شوید، برای انجام آزمایشات و تستها اقدام نمایید.
هرگاه تصمیم به بارداری گرفتید، پیش از هرگونه اقدامی، ابتدا به پزشک متخصص زنان مراجعه کنید و از پزشک خود بخواهید آزمایشهای پیش از بارداری را برایتان شرح دهد. سپس در انجام آنها تنبلی نکنید و با دقت و حساسیت، بر انجام دقیق آن اصرار ورزید تا بتوانید در زمان مناسب، بارداری کمخطر را تجربه کنید. همچنین برای آمادگی پیش از بارداری، لازم است روی رژیم غذایی، مصرف مکمل ها و ویتامین ها، فعالیت ورزشی، عادات منفی مثل استعمال دخانیات و مصرف الکل… اصلاحاتی داشته باشید.
کلام آخر
در طول این مطلب بهطور جامع و کاربردی در مورد اقدامات مهم قبل از بارداری و موارد حیاتی غربالگری پیش از بارداری پرداختیم. فراموش نکنید که برای تجربه بارداری کمعارضه و بیخطر برای جنین و مادر، باید سلامت والدین و سوابق پزشکی ایشان بهطور کامل مورد بررسی قرار گیرد. برای انجام این آزمایشات و معاینات قبل از بارداری به بهترین متخصص زنان و زایمان در ونک مراجعه کنید.